همدان

پیشینه تاریخی استان همدان
استان همدان یکی از استان‌های ایران و مرکز ان، شهر باستانی و کهن همدان است که هرودوت بنای آن را در سدهٔ هشتم پیش از میلاد در دوران مادها به‌دست دیاکو ذکر کرده‌است. مادها این شهر را هگمتانه نامیدند و همدان صورت جدید هگمتانه‌است. جمعیت آن بر پایه سرشماری سال ۱۳۹۰ بالغ بر ۱۷۵۸۲۶۸ نفر بوده و دارای ۱۹٬۴۹۳ کیلومتر مربع وسعت می باشد.  استان همدان از استان‌های كوهستانی، مرتفع، سرد و بادخیز كشور محسوب می شود. به طور كلي آب وهواي استان در نتيجه وجود كوه هاي مرتفع ، رودخانه ها و پستي وبلندي هاي زياد، به شدت متغير است.زمستان هاي اين استان سرد، پربرف و باران و در تابستان ها دما معتدل است.
استان همدان از مناطقی است که فرآورده‌های دستی آن از شهرتی بسزا در سطح کشور برخوردار است و حتی برخی از صنایع دستی آن مانند صنعت سفالگری اهمیت صادراتی و جهانی دارد. این نوع صنایع دستی، علاوه برجنبه مصرفی، از ویژگیهای هنری برخوردارند که به صورت طرح‌ها، نقوش و رنگهای گوناگون متجلی می‌شوند به طوری که استان همدان به لحاظ تنوع تولیدات صنایع دستی رتبه دوم تنوع تولیدات صنایع دستی کشور را به خود اختصاص داده است. برجسته‌ترین صنعت دستی استان، سفالگری و سرامیک سازی است که مرکز عمده آن لالجین در ۲۵ کیلومتری شهر همدان است. پیشینه سفال سازی در لالجین نزدیک به ۷۰۰ سال برآورد شده‌است به همین دلیل لالجین به پایتخت سفال ایران معروف است.


اسد آباد
بهار
تویسرکان
رزن
کبودر آهنگ
ملایر
نهاوند
همدان
X

1. آب‌انبار اسدآباد
2. آق تپه دوبراله
3. امامزاده سیدان
4. پاتپه نصرت‌آباد
5. پل شکسته خسروآباد
6. تپه آجین (آژین)
7. تپه آهوتپه
8. تپه بادخوره
9. تپه بهاره خسروآباد
10. تپه پیغانچ (سراب)
11. تپه حسام‌آباد
12. تپه حسن‌آباد امام
13. تپه حلقه چمن پیرملو
14. تپه حمام چغوری
15. تپه خسروآباد
16. تپه دویلان خاکریز
17. تپه ده‌بزان
18. تپه روباه (تولکه تپه)
19. تپه سمیران
20. تپه طویلان سفلی
21. تپه طویله سیاه بیفانج
22. تپه قراکند
23. تپه قرمزی طویلان علیا
24. تپه کوانج
25. تپه گذر کجین
26. تپه گنب
27. تپه ماوا
28. تپه موسی‌آباد
29. تپه نزدیک ده بزان
30. تپه ولی‌آباد خرابه
31. تپه وندرآباد
32. حمام صفوی (گلستان) (نیلوفر)
33. فیل تپه
34. قلعه صاحب اختیاریه
35. قوشک تپه ولی‌آباد
36. گنج تپه سدران
37. مسجد میرزا آقاجانی
38. منورتپه

X

1. تپه اقبلاغ
2. تپه باباعلی
3. تپه تازه کند حسام‌آباد
4. تپه چال
5. تپه حسن قشلاق
6. تپه دینارآباد
7. تپه ریکان سفلی
8. تپه ریکان علیا
9. تپه سیمین زاغه
10. تپه قرق بهار
11. تپه قزل ملادستجرد
12. تپه مهاجران
13. تپه یاس کوشک‌آباد
14. قله تپه دربند
15. قلعه حسن ابدال
16. حمام بهمنی
17. حمام لتگاه
18. کاروانسرای تاج‌آباد
19. گورستان آقبلاغ
20. گورستان اقلان قز
21. محوطه پرلوک
22. منجوق تپه حسن ابدال

X

1. امامزاده عبداله
2. امامزاده عبداله
3. آرامگاه حبقوق نبی
4. آرامگاه میررضی‌الدین آرتیمانی
5. پل گزندر
6. پل فرسفج
7. پل قدیمی کرزان
8. پل قلعه شیخ
9. تپه سه گابی
10. تپه اکبرآباد
11. تپه بابا کمال
12. تپه باریکه
13. تپه پشکه والاشجرد
14. تپه تپهی (سفید)
15. تپه جنوب علی‌آباد
16. تپه چاشت خوره
17. تپه درکو سازیان
18. تپه دره انجیر
19. تپه دوآب سه گابی
20. تپه روبروی مرغداری والاشجرد
21. تپه زنگی‌آباد
22. تپه سرخه قلعه نو
23. تپه طلایی هوش
24. تپه کوچک بابا کمال
25. تپه مزار سون هوش
26. تپه مزارگبری
27. تپه مهدی فرسفج
28. تپه میروژآباد
29. تپه‌آبادی خرابه لامیان
30. حمام باغوار
31. حمام زرهان
32. حمام سرابی
33. حمام آرتیمان
34. حمام جولاستان
35. حمام رودآور
36. خانه حسن خان اردلان
37. خانه کرزان
38. خانه اقتداری
39. خانه سوری (خانه میرزا زکی خان)
40. خانه مسعودی
41. چال تپه حمیل‌آباد
42. کاروانسرای فرسفج
43. گل تپه کو
44. مدرسه شیخ علیخان زنگنه
45. مسجد دستجرده
46. مسجد شیخ رسولی ها
47. مسجد جامع تویسرکان
48. مسجد جامع سرابی
49. مسجد زرهان
50. یاس تپه منجان

X

1. آلما تپه
2. امامزاده اظهربن علی
3. امامزاده هود
4. بالا تپه سنقرآباد
5. تپه آبولاخ تپه
6. تپه آغچه خرابه
7. تپه ابوالحسن خان
8. تپه ارگز
9. تپه امت لر
10. تپه بوقاطی
11. تپه پشت سد
12. تپه جامیشلو بزرگ
13. تپه جنی قلعه
14. تپه حکان
15. تپه زاغه مسینک
16. تپه سلیمان قلعه
17. تپه سوزن
18. تپه سیراب
19. تپه عسگر بیگ رازین
20. تپه عمیان نظام‌آباد
21. تپه غیب علی
22. تپه فارسجین
23. تپه قادر خلج
24. تپه کاروانه
25. تپه کربلایی یوسف احمدآباد
26. تپه کل کبود
27. تپه کهارد
28. تپه گور قلعه وروزین
29. تپه گور قلعه هریان
30. تپه گورقلعه
31. تپه گوستر
32. تپه مجمگی تپه سی
33. تپه منصورآباد (اورتا قلعه)
34. تپه نقارخانه مسینک
35. تپه نوار
36. تپه وروزین
37. تپه وسمق
38. تپه ویر
39. تپه یوخار چمن
40. شور تپه
41. غلام تپه جنوبی
42. غلام‌تپه شمالی
43. قوشاتپه شرقی
44. قوشاتپه غربی
45. کهریز تپه قراقیه
46. گیلدر تپه تموزان
47. گورستان گوستر
48. مسجد درجزین رزن
49. یکه تپه تموزان
50. یکه تپه نیر

X

1. اورتا تپه
2. تپه امامزاده راهب
3. تپه آلان
4. تپه احمد آباد
5. تپه اکنلو
6. تپه امامزاده راهب
7. تپه امامزاده ویان
8. تپه امیرآباد
9. تپه انجیر باغی
10. تپه اورقین
11. تپه ایدلو
12. تپه ایدلو
13. تپه برزخانه
14. تپه پر گلی
15. تپه پیرانبار
16. تپه پیرانبار
17. تپه چاه
18. تپه حاتم‌آباد
19. تپه خاکستر
20. تپه خرابه پیربادام
21. تپه خرابه دالی چو
22. تپه خسروا
23. تپه دستجرد
24. تپه دولی
25. تپه دینیاکان
26. تپه دیونه
27. تپه روستای طرایقه
28. تپه روستای متروک
29. تپه روعان
30. تپه زندان نادر
31. تپه شاوه
32. تپه شیخ جراح
33. تپه عین‌آباد
34. تپه قدمگاه جعفر
35. تپه قرا گل
36. تپه قزل یازو
37. تپه قزلجه
38. تپه قلعه علی‌آباد
39. تپه کبوتر خان
40. تپه کردآباد
41. تپه کناری ایدلو
42. تپه کوریجان
43. تپه گورستان نوآباد
44. تپه گوزل ابدال
45. تپه مسجدین
46. تپه میانی ایدلو
47. تپه ناصر آباد
48. تپه نورآباد
49. تپه وسط
50. تپه ویان
51. تپه‌حصار
52. جیره تپه
53. حسن تپه
54. حمام داغ داغ‌آباد
55. محوطه حاتم‌آباد
56. دعوا تپه
57. ساری تپه دستجرد
58. طاس تپه
59. قباق تپه (میراث)
60. قره تپه بابان
61. کنه تپه
62. کوروش تپه
63. گالا تپه
64. گرگ‌تپه
65. گوجه تپه
66. گورستان طاسران
67. محوطه غار سراب
68. میر محمد تپه

X

1. ارگ نوشیجان
2. امامزاده سام و هام
3. برج آرامگاه بابا حسین
4. برج خانقلی
5. پاتپه گونسپان
6. سیفیه
7. سنگ‌نگاره چشمه صحبت
8. تپه آچیق‌تپه
9. تپه آسیاب آورزمان
10. تپه اردکلو
11. تپه ازناوله
12. تپه اسیلیه
13. تپه اشاق قلعه
14. تپه امامزاده آورزمان
15. تپه امامزاده کسب
16. تپه انوج
17. تپه ایوت
18. تپه بالا
19. تپه بغداد کوچک
20. تپه بلمکوند
21. تپه بیوه زنان
22. تپه پا برج
23. تپه پادریژ
24. تپه پاواشور
25. تپه پایین فرودگاه
26. تپه پشت فرودگاه
27. تپه پل نگار
28. تپه پلویی
29. تپه پیری
30. تپه تاج خاتون
31. تپه ترکاشوند
32. تپه تل میش
33. تپه توباغا
34. تپه جوراب
35. تپه چال تپه
36. تپه چشمه پهن
37. تپه چغا گز
38. تپه چغاخاتون جنوبی
39. تپه چغاخاتون شمالی
40. تپه چقا
41. تپه حاجیلو
42. تپه حسین‌آباد ناظم
43. تپه خاکی (علوی)
44. تپه خولی
45. تپه خون کافران (ریش کافران)
46. تپه دره خانی شرقی
47. تپه دره خانی غربی
48. تپه دلزه
49. تپه دهات بالا
50. تپه دهنو
51. تپه رباب
52. تپه رضوانکده
53. تپه زغالی
54. تپه زیر برج
55. تپه زیر ری
56. تپه زیرآبادی
57. تپه زیرچاه
58. تپه سرآسیاب
59. تپه سربن
60. تپه سگز آغاچ
61. تپه سه تپه
62. تپه سیا چقا
63. تپه سیاهشکه
64. تپه شازده شوری
65. تپه شریف
66. تپه شوشاب
67. تپه شهر خرابه
68. تپه ضربه علی
69. تپه عباسیه
70. تپه عیسی خان
71. تپه قدیمی کلیل‌آباد
72. تپه قراولخانه
73. تپه قرق شرقی
74. تپه قرق غربی
75. تپه قره قیه
76. تپه قطه
77. تپه قلعه بلنده
78. تپه قلعه حسین‌آباد شاملو
79. تپه قلعه مانیزان
80. تپه کسب
81. تپه کوبقرو
82. تپه کوچک
83. تپه کوسج خلیل
84. تپه کهنه خردمند
85. تپه کینی کل
86. تپه گاودانه
87. تپه گورستان سیاه کمر
88. تپه گورستان شاملو
89. تپه لجنا
90. تپه مارکش
91. تپه محمد لیلی
92. تپه مرن
93. تپه مزرعه نو
94. تپه مزرنو
95. تپه موالی
96. تپه موداران
97. تپه نامیله
98. تپه نجات
99. تپه نوو
100. تپه نیگاری
101. تپه واشان
102. تپه هاشمی
103. حسینیه حاج منتصر الملک
104. حمام بلور ایمانی
105. خانه لطفعلیان
106. قلعه ازناوله
107. قلعه سازه قشلاق
108. کاروانسرای فرهنگ
109. کوکوش تپه
110. گاگور تپه
111. گورستان توسک سفلی
112. گورستان ژیر ری
113. محوطه ترپاخ تپه
114. محوطه زیرزمینی
115. مسجد جامع شیخ الملوک
116. مسجد حاج قاسم
117. مسجد سیف الدوله
118. مسجد عاشورا
119. مسجد باب‌الحوائج
120. مسجد صاحب الزمان

X

1. آرامگاه درب شیخ
2. امامزاده بدیع الزمان
3. برج آرامگاه بابا پیره
4. پل زرامین
5. پا تپه برزول
6. پاتپه کهریز سلیم
7. تپه معبد سلوکی
8. تپه آتشکده گره چغا
9. تپه ازنهری
10. تپه بابا رستم
11. تپه بابایی
12. تپه باروت خانه دهفول
13. تپه بانسره
14. تپه بزرگ شریف‌آباد
15. تپه بزرگ شیراوند
16. تپه پشت بیشه
17. تپه پناهگاه ملهوسان
18. تپه پنبه حیدر
19. تپه تازه ناب وسطی
20. تپه جمشیدی
21. تپه جوق قاسم
22. تپه چشمه زار
23. تپه چشمه سراب
24. تپه چغامالی
25. تپه چوکل‌آبادی
26. تپه چهل خاوری
27. تپه حسین‌آباد چولک
28. تپه خر منجاه کهریز جمال
29. تپه در آوج
30. تپه ده‌بر
31. تپه ده‌سرخه
32. تپه ده‌نو
33. تپه رود حسن گردیان
34. تپه رود حسن گره چغا
35. تپه زاپن
36. تپه زرنگ زنگ
37. تپه زیتعلی
38. تپه ژیان (گیان)
39. تپه سراب کنگاور کهنه
40. تپه سردوران
41. تپه سرسام گبری
42. تپه سعد وقاص
43. تپه سیل اسماعیل گبر
44. تپه سینه پید
45. تپه شرق بابا قاسم
46. تپه شیش
47. تپه عبدالملکی
48. تپه عسل مست
49. تپه فیازمان
50. تپه قلعه دربند دهنو پایین
51. په قلعه شیزاد
52. تپه قلعه گلزرد
53. تپه قلعه گوری محمدآباد
54. تپه قلعه نوروز
55. تپه قلعه و گورستان وشت
56. تپه کرک بالا
57. تپه کلک سرخلیجه
58. تپه کوچک شریف‌آباد
59. تپه کهریز صفی خانی
60. تپه گاوکش چم کبود
61. تپه گاوکش گردیان
62. تپه گرک
63. تپه گرگ حیدر (دیور)
64. تپه گورستان سر مرز
65. تپه گوری احمدآباد
66. تپه گیان
67. تپه مهین‌آباد
68. تپه میلاب
69. تپه ورازانه
70. تپه وراینه
71. تپه هارینه
72. تپه هوردره
73. حمام بازار
74. حمام پای قلعه
75. حمام حاج آقا تراب
76. خانه آیت‌الله قدوسی
77. خانه صمصام نظام
78. غسالخانه نهاوند
79. مدرسه علیمرادیان
80. محوطه قشلاق
81. مسجد جامع نهاوند
82. مسجد حاج آقا تراب
83. مسجد حاج خدارحم

X

1. آرامگاه باباطاهر
2. آرامگاه بوعلی‌سینا
3. آرامگاه خضر
4. امامزادگان - ع و غ - ازناو
5. امامزاده اسماعیل
6. امامزاده اهل ابن علی
7. امامزاده خضر
8. امامزاده عبدالله
9. امامزاده عیسی‌بن‌احمد
10. امامزاده محسن
11. امامزاده هادی بن علی
12. امامزاده یحیی
13. آلا تپه شرقی
14. آلخان تپه
15. شاهزاده حسین
16. بازار همدان
17. باغ اعتمادیه
18. پل آبشینه
19. پیسه تپه
20. تپه جیحون‌آباد
21. تپه آغچه خرابه سیدان
22. تپه آق یالوم
23. تپه آقداش
24. تپه آلا تپه غربی
25. تپه اق تپه
26. تپه الله‌وردی‌خان
27. تپه ایستینی کسن
28. تپه بالای‌آبادی
29. تپه بزرگ
30. تپه بزرگ قوشجه
31. تپه بزرگ یسرلو
32. تپه بهرام‌آباد
33. تپه پادار تپه
34. تپه پیرتپه
35. تپه پیس‌ها (پیسا)
36. تپه جعفرآباد
37. تپه جنوبی دولت‌آباد
38. تپه چلانقی
39. تپه چلیک تپه
40. تپه حسینی
41. تپه حیدره
42. تپه خندان امزاجرد
43. تپه خوش‌آباد
44. تپه دشته
45. تپه ده‌پیاز
46. تپه زرقان
47. تپه سیزده تپه
48. تپه شاهبداغ
49. تپه شمالی دولت‌آباد
50. تپه شور پز تپه
51. تپه قروق غربی
52. تپه قره دای
53. تپه قز قلعه
54. تپه قزل تپه
55. تپه قلعه داغ
56. تپه قوشاتپه (شرقی)
57. تپه قیه تپه
58. تپه کاظمی
59. تپه کپک لو
60. تپه کردآباد
61. تپه کوچک سرای
62. تپه کوره علی باغ
63. تپه کوزره
64. تپه گورستان امزاجرد
65. تپه گورستان بهرام‌آباد
66. تپه گورستان عربلو
67. تپه گورستان قدیمی امزاجرد
68. تپه گورستان قوشجه
69. تپه گورستان میلاجرد
70. تپه گورو
71. تپه ماشا اله زاغه
72. تپه مرتع بلاغ
73. تپه مروان
74. تپه مریانج
75. تپه نشانگاه
76. تپه نهران
77. تپه و گورستان سیاه کمر
78. تپه همه کسی
79. تپه هیزج
80. تپه یکله تپه
81. تپه یلفان
82. تپه ینگجه
83. چال تپه شرقی
84. چال تپه غربی
85. چال تپه مرکزی
86. حاجی خان تپه
87. حمام حاج حافظ
88. حمام محله حاجی
89. خانه بیژن
90. خانه پرسیاوشان
91. خانه پوستی زاده
92. خانه سیفی
93. خانه شهبازیان
94. خانه شهید مدنی
95. خانه ضرابی
96. خانه عراقچی
97. خانه میرزا صارم اصلانی
98. خانه نائینی
99. خانه نراقی
100. خماجین‌تپه
101. داش تپه سرای
102. دبیرستان ابن سینا
103. دبیرستان امام
104. دبیرستان شریعتی
105. دگیرمان تپه
106. سنگ نگاره‌های چشمه ملک
107. سنگ نگاره‌های دره مرادبیک
108. سنگ نگاره‌های دیوین
109. سنگ نگاره‌های مزرعه حاج مد
110. سرای صفرخانی
111. سرای قلمدانی
112. قرق تپه سی شرقی
113. قزل تپه
114. قوشا تپه (غربی)
115. قوشا تپه شرقی
116. قوشاتپه
117. قوشه تپه قزل‌آباد
118. کاروانسرای بانک
119. کاروانسرای حسینخانی
120. کاروانسرای روحیه
121. کاروانسرای زغالی‌ها
122. کاروانسرای شریفیه
123. کاروانسرای قبل
124. کاروانسرای میرزا کاظم
125. کاروانسرای نو
126. کاروانسرای یعقوب یاری
127. کلیسای آنجلی
128. کلیسای استپان‌حضرت مریم
129. کلیسای گریگوری استفان
130. کهنه گورستان دشته
131. گاو تپه
132. گنج‌نامه
133. گورستان بویاقچی
134. گیلدر تپه
135. محوطه سنگ شیر
136. مدرسه آزاد
137. مسجد بزرگ شریف‌الملک
138. مسجد پیغمبر
139. مسجد جامع خدا کرم
140. مسجد جامع همدان
141. مسجد چمن چوپانها
142. مسجد حاج ابراهیم بیک
143. مسجد حاج احمد
144. مسجد حاج رضا انصاری
145. مسجد حاج زینل
146. مسجد حاج سر تیپ
147. مسجد حاج کلبعلی
148. مسجد شالبافان
149. مسجد شریف الملک کوچک
150. مسجد علویان
151. مسجد قلعه
152. مسجد کبابیان
153. مسجد گازران
154. مسجد گلپا
155. مسجد محله حاجی
156. مسجد میرزا تقی
157. مسجد میرزا لطف‌الله
158. مسجد نظر بیگ (حضرت علی)
159. مسجد خماجین
160. مسجد خوش‌آباد
161. مسجد شورین
162. مسجد نشر
163. مسجد یسرلو
164. مسجد یکن‌آباد
165. موش تپه
166. مهمانسرای بوعلی
167. میدان امام همدان