خراسان جنوبی

پیشینه تاریخی استان خراسان جنوبی
این استان در شرق ایران واقع شده و مرکز آن، شهر بیرجند است. مساحت این استان ۱۵۱٬۱۹۳ کیلومتر مربع است که از این نظر سومین استان ایران است. بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۰، جمعیت آن برابر با ۷۳۲٬۱۹۲ نفر می‌باشد .
خراسان جنوبی شامل محدوده‌ای از خراسان بزرگ است که در سده‌های پیش قهستان نامیده می‌شده‌است. شهرهای مهم ایالت قهستان، تون (فردوس امروزی) و قائن بوده‌اند. مارکوپولو نیز در سفرنامه خود، از این منطقه با نام تونوکاین (تون و قاین) یاد کرده‌است. در سده‌های اخیر و به ویژه از دوران قاجار، دو شهر فردوس و قائن به دلیل حوادث طبیعی مختلف به تدریج موقعیت جمعیتی خود را از دست داده و بیرجند مرکزیت و اهمیت بیشتری یافت.
تشکیل خراسان جنوبی از سال ۱۳۴۲ مطرح بوده است تا اینکه در سال ۱۳۸۳ خراسان جنوبی تشکیل شد (آنهم با سه شهرستان که تا چند سال قبل بخشی از بیرجند بودند).
یکی از قدیمی ترین جاذبه های گردشگری ثبت شده در این استان سنگ نگاره کال جنگال در ۵ کیلومتری جنوب شهر خوسف و متعلق به دوره اشکانی است که در بررسی های جدید 14 سنگ نگاره در نزدیکی آن شناسایی شده است.


بشرویه
بیرجند
درمیان
سربیشه
سرایان
فردوس
قائنات شهر
نهبندان
X

1. آب‌انبار اصفاک
2. آب‌انبار فاضل خان
3. آب‌انبار میانده
4. آسیاب دهنه
5. آسیاب سروش
6. آسیاب سنگی
7. آسیاب میرزا
8. تپه و محوطه کرند
9. حسینیه حاجی علی اشرف
10. حسینیه معیل
11. حمام فاضلخان
12. خانه آقای شیبانی
13. خانه و ساباط مستوفی
14. قلعه رقه
15. قلعه عزیزآباد
16. قلعه هوگند
17. کاروانسرای چارگنبد
18. کاروانسرای نیگنان
19. مدرسه علمیه میانده
20. مسجد میانده
21. مسجد جامع رقه
22. مسجد نیگنان

X

1. آب‌انبار امیرآباد
2. آب‌انبار خور
3. آب‌انبار سیوجان
4. آب‌انبار اسماعیل خان
5. آب‌انبار چهاردرخت (حاج محمدجعفر)
6. آب‌انبار حاج باقر
7. آب‌انبار حاج رفیع
8. آب‌انبار حاج ملک
9. آب‌انبار حاجی علی رضا بیک
10. آب‌انبار محسن زاده
11. آرامگاه آیت‌الله شیخ هادی هادوی
12. آرامگاه آیتی
13. آرامگاه ملا علی اکبرخوسفی
14. آرامگاه القور
15. آسیاب‌آبی رکات بالا
16. ارگ بهارستان (باغ زرشکی)
17. ارگ حاجی‌آباد
18. ارگ عباس خان شیبانی
19. باغ اکبریه
20. باغ بهلگرد
21. باغ و آرامگاه حسام الدوله
22. باغ و عمارت رحیم‌آباد
23. باغ و کوشک امیرآباد
24. باغ وعمارت معصومیه
25. باغ سیدآباد بهلگرد
26. باغ شوکت‌آباد
27. برج چشمه مولید
28. تپه تخچرآباد
29. تپه سرتختی سنگ سیاه کوچ
30. تپه سردر
31. تپه قلعه تگاب شاخن
32. تپه قلعه گیو
33. حسینیه آراسته
34. حسینیه اسدی
35. حسینیه بهرمان
36. حسینیه حاجی رضا بیک
37. حسینیه حاجی غلام حسین
38. حسینیه خور
39. حسینیه حاجیه آمنه
40. حسینیه شوکتیه
41. حسینیه شیخ فضل‌الله
42. حسینیه طوفانی
43. حسینیه گود
44. حسینیه محبان الزهرا
45. حسینیه مهتدی
46. حسینیه نواب
47. حمام چهار درخت
48. حمام شوکتیه
49. حمام قدیمی درمیان
50. حمام بالا ده
51. حمام خور
52. حمام سیوجان
53. خانه آراسته
54. خانه ادهمی
55. خانه احمدبیگ مالکی
56. خانه بهمدی
57. خانه بی‌بی مرادی
58. خانه حاج عباس بهمدی
59. خانه حسن قلی خلیلی
60. خانه خدابخش خلیلی
61. خانه خزایی
62. خانه خواصی
63. خانه رضاقلی خلیلی
64. خانه ساجد
65. خانه سنجرانی
66. خانه صفاقلی خلیلی
67. خانه عزیزالله رفیعی
68. خانه علوی
69. خانه غلامرضا بیک نخعی
70. خانه کربلایی محمد علی بیگ
71. خانه مادرعلم
72. خانه محمد بهمدی
73. خانه محمد قلی بیگ خلیلی
74. خانه محمدحسن زنگویی
75. خانه میرزا احمدخان خلیلی نوغاب
76. خانه نخعی
77. خانه یوسف مالکی
78. خانه اژدری
79. خانه اعتمادنیا
80. خانه پردلی
81. خانه حسن دوست
82. خانه خسروی
83. خانه دلاکه
84. خانه رای فرد
85. خانه صفاریان
86. خانه طالبی
87. خانه غلامرضا حسین جفعر
88. خانه فروتنی
89. خانه فرهنگ
90. خانه کریم زاده
91. خانه کوزه گران
92. خانه گلاوی
93. خانه لاله
94. خانه مولودخان
95. خانه مهرور
96. خانه نورانی
97. خانه هادوی
98. رباط آصف
99. رباط چاه حوض
100. سنگ‌نگاره آسو
101. سنگ‌نگاره خزان
102. سنگ‌نگاره سماد
103. سنگ‌نگاره لاخ دل دل
104. سنگ‌نگاره لاخ مزار
105. زندان قدیم بیرجند
106. قلعه آسو
107. قلعه افضل‌آباد
108. قلعه بابوک
109. قلعه بصیران
110. قلعه پسر
111. قلعه چهکندوک
112. قلعه حوض غلام کش
113. قلعه خور
114. قلعه دختر روبیات
115. قلعه دختر نصرآباد
116. قلعه رستم خوسف
117. قلعه علی‌آباد
118. قلعه قلاع آرک
119. قلعه قلاع شادان
120. قلعه قیس‌آباد
121. قلعه کمر قلاع
122. قلعه کوه شاخن
123. قلعه نوفرست
124. گورستان آسو
125. گورستان بجد
126. گورستان گبرهای هریوند
127. گورستان نوفرست
128. مجموعه محله چهاردرخت
129. محوطه اسپورگ
130. محوطه باراندازی
131. محوطه دوکوهه
132. مدرسه علمیه آیت‌الله آیتی
133. مدرسه معصومیه
134. مسجد آیت‌الله آیتی
135. مسجد جامع پائین شهر
136. مسجد جامع چهار درخت
137. مسجد آخوند صالح
138. مسجد ازبک بجد
139. مسجد اسفهرود
140. مسجد بهلگرد
141. مسجد جامع تقاب
142. مسجد جامع گل
143. مسجد جامع هندوالان
144. مسجد روستای خور
145. مسجد روشناوند
146. مسجد شاخن
147. مسجد عسگری
148. مسجد عطاء الله خان
149. مسجد علی‌آباد
150. مسجد عماری
151. مسجد ماژان
152. مسجد مود
153. مسجد همچ

X

1. آب‌انبار علی آباد
2. آب‌انبار نوغاب
3. آرامگاه شریف
4. آس‌بادهای طبس مسینا
5. تپه پل عباس‌آباد
6. تپه دفت‌آباد
7. تپه مود
8. تپه‌حصار کهنه
9. حمام وحوض میرزای فورگ
10. خانه ابراهیم بیک مسینائی
11. خانه استاد سید غلامرضا سعیدی
12. خانه عبد ا۰۰۰ بیک مسینائی
13. خانه عبدالعظیم عظیمی
14. خانه عبدالله خان رفیعی
15. خانه مهدی خان رفیعی
16. مزار و چله خانه درویش خسرو
17. ساختمان چاه ماه
18. سنگ‌نگاره دره فورگ
19. سنگ‌نگاره دره مسگ
20. سنگ‌نگاره لاخ چمنزار
21. قلعه بورنگ
22. قلعه پاتنگ
23. قلعه دختر گاویج
24. قلعه دختر نوغاب
25. قلعه طبس مسینا
26. قلعه قلاع نوزاد
27. قلعه کل حسن صباح
28. قلعه کلاته باقرخان
29. قلعه محمدآباد چهار برج
30. قلعه مسگ
31. قلعه مسلمانان گرسک
32. محوطه خرابه‌های شاه ولی
33. محوطه راوکان
34. محوطه رزه
35. محوطه مبارزین
36. مدرسه علمیه درمیان
37. مسجد جامع درخش
38. مسجد عثمان ذوالنورین
39. مسجد قلعه نوغاب
40. مسجد گسک

X

1. حمام قدیمی سرایان
2. خانه حسام الدیوان
3. خانه یزدانی
4. قلعه قلاع سرایان
5. کاروانسرای سرایان
6. محوطه کله کوب
7. مسجد جامع سرایان

X

1. ارگ آبترش
2. تپه ته کندوک کلاته سلیمان
3. تپه قلعه کهنه مود
4. تپه کمر شاه مردان
5. رباط کوهک رود بالا
6. سنگ‌نگاره بیژائم
7. سنگ‌نگاره تنگل استاد
8. سنگ‌نگاره ماخونیک
9. خانه یاوری (سربیشه)
10. عمارت مود
11. قلعه قلاع چهکند
12. قلعه قلاع مود
13. قلعه کهنه گلندر
14. قلعه سر بیشه
15. قلعه کهنه سربیشه
16. کتیبه تنگل استاد
17. گورستان مزار شیر (کاخ کوک)
18. محوطه کهنج
19. محوطه کهنه کلوخ
20. محوطه مهدی‌آباد
21. مسجد پخت
22. مسجد چهکندوک
23. مسجد گنجی (امام حسین)

X

1. آب‌انبار استاد عبدالله
2. آب‌انبار بش
3. آب‌انبار خوشاب
4. آب‌انبار شاه میرزا
5. آب‌انبار شور
6. آب‌انبار عطایی
7. آب‌انبار قاسم
8. آب‌انبار قرائی
9. آب‌انبار محمدی
10. آب‌انبار مهر انکوشک
11. آب‌انبار استاد عب
12. آب‌انبار جوگی
13. آب‌انبار سادات
14. آب‌انبار سردشت
15. آسیاب باغستان
16. آرامگاه میر تونی
17. امامزاده محمد و ابراهیم
18. حمام جهانیار
19. حمام خیروز
20. حمام سردشت
21. خانه آزاد
22. خانه بدیعی
23. خانه صدرالسادات
24. خانه طبسی
25. خانه کباری
26. خانه مجد الاشراف
27. خانه معزی
28. خانه حسن عطایی
29. خانه میرزا رشید عطایی
30. قلعهٔ حسن‌آباد
31. کاروانسرای خوشاب
32. مسجد مهوید
33. مدرسه علمیه علیا

X

1. آرامگاه امامزاده زید بن موسی
2. آرامگاه شیخ ابوالمفاخر
3. ارگ قدیمی خونیک
4. حمام کارشک
5. خانه حقیقی
6. خانه کربلایی اسحاق قارنی
7. رباط چاهک
8. رباط زردان
9. غار پل خیر
10. غار فارسان
11. غار لکی آسپور
12. قلعه حسین قاینی
13. قلعه آفریز
14. قلعه هاجرآباد
15. مسجد جامع سده
16. مسجد جامع قائن
17. مسجد حسینی
18. مسجد جامع افین
19. مسجد محله پایین

X

1. آب‌انبارهای رومه
2. آس‌باد گوند
3. آس‌بادهای چهار فرسخ
4. آس‌بادهای خوانشرف
5. آس‌بادهای رومه
6. آس‌بادهای میغان
7. آس‌بادهای همند
8. تپه بیچند
9. تپه چهار فرسخ
10. خانه نعمت الله تقوی
11. سنگ‌نگاره رامینگان
12. دژ توتسک
13. قلعه اکرم‌آباد
14. قلعه تیغدر
15. قلعه چاه وک
16. قلعه خوانشرف
17. قلعه دختر شوسف
18. قلعه ده شیب
19. قلعه زینل‌آباد
20. قلعه سنگی بندان
21. قلعه قدمگاه
22. قلعه قیاس‌آباد
23. قلعه کلاته محمد خان
24. قلعه گوند
25. قلعه میغان
26. قلعه شاهدژ
27. قلعه نهبندان
28. قلعه قدمگاه
29. قراولخانه کلاته سید علی
30. محوطه دژکاسگان
31. محوطه کلاته شاهپوری
32. محوطه و قلعه طبسین
33. مدرسه هدایت
34. مسجد طارق
35. مسجد عاشورا خانه
36. مسجد گلستان