چهارمحال و بختیاری

پیشینه تاریخی استان چهارمحال بختیاری
مرکز استان چهارمحال و بختیاری شهرکرد است. این استان با ۱۶٬۳۳۲ کیلومتر مربّع وسعت معادل یک درصد از کل وسعت ایران از نظر مساحت را دارا می‌باشد. این استان از جمله مناطق کوهستانی فلات مرکزی ایران محسوب می‌شود و جمعیت ان در سال۱۳۹۰ ، ٨٩۵٢۶٣ نفر گزارش شده است.
نام چهارمحال و بختیاری اشاره به دو بخش منطقه چهارمحال و منطقه بختیاری دارد. چهارمحال بخشی روستانشین میان اصفهان و منطقه ایل نشین بختیاری بود. محال جمع مکسر کلمه محل به معنی ناحیه و مکان است و چهار محال یعنی چهار ناحیه که عبارت بودند از: لار، کیار، میزدج و گندمان. در تقسیمات کنونی استان، لار و کیار در شهرستان شهرکرد، میزدج در شهرستان فارسان و گندمان در شهرستان بروجن قرار می‌گیرد. منطقه بختیاری نیز که از دیر باز کوچ گاه ایل بزرگ یختیاری بوده و هست، هم اکنون شامل شهرستان‌های کوهرنگ، فارسان، اردل و لردگان می‌باشد. نام بختیاری برای اولین بار در ذیل طوایف لر بزرگ توسط حمدلله مستوفی ذکر شده‌است. اما به عنوان یک نامجا و یک نام جغرافیایی در روزگار صفویه به زیستگاه ایل بزرگ بختیاری اطلاق شده‌است.


اردل
بروجن
شهرکُرد
فارسان
کوهرنگ
لردگان
X

1. امامزاده حلیمه خاتون سرپیر
2. بردسیلا
3. بردگوری آلیکوه
4. بردگوری بهشت‌آباد
5. بردگوری تنگ قراب
6. بردگوری چهراز
7. بردگوری دشتک
8. بردگوری ده کهنه
9. بردگوری دهنو
10. بردگوری زرمیتان
11. بردگوری سرپیر
12. بردگوری سرخون قیصری
13. بردگوری سرمور
14. بردگوری شلیل سفلی
15. بردگوری شلیل علیا
16. بردگوری کاج
17. بردگوری گوذلک
18. بردگوری لشتر
19. بردگوریهای تنگ قراب
20. بردگوریهای تنگ لشتر
21. بردگوریهای گردنه سیلا سیلا
22. پل بهشت‌آباد
23. تپه تل مهره اردل
24. تپه بهشت‌آباد
25. تپه چگا دیناران
26. تپه دهنو
27. تکیه بختیاریها
28. سنگ‌نوشته پل مروارید
29. حمام اردل
30. قلعه اردل
31. گورستان آبسرده
32. گورستان دورک قنبری
33. گورستان لشتر
34. مجموعه بردگوریهای لاخشک
35. مجموعه راه و پل و کاروانسرای دو پلان

X

1. آرامگاه ضرغام‌السطنه
2. آق تپه
3. پل تاریخی مصلی
4. پل کره بس
5. پل کنرک
6. تپه امام قیس
7. تپه بیژگرد و محوطه مجاور
8. تپه پوزه و محوطه مجاور
9. تپه خنگ مورچگان
10. تپه صخ رجب
11. تپه علی شاملو
12. تپه محمد مراد
13. تپه محمدی
14. تپه‌های ناز چشمه
15. تل توبره
16. تل مزاری و محوطه مجاور
17. حمام بازار بروجن
18. حمام مکتب خانه بروجن
19. حمام امام قیس
20. حمام خانی فرادنبه
21. حمام سفید دشت
22. حمام ظلم‌آبادبروجن
23. حمام فرادنبه
24. حمام کهنه فرادنبه
25. قلعه فرادنبه
26. کلیسای ارامنه معموره
27. گورستان ارامنه سناجان
28. گورستان ارامنه شمال آقبلاغ
29. گورستان ارامنه غرب آقبلاغ
30. گورستان ارامنه کنرک علیا
31. گورستان ارامنه گلو گرد
32. گورستان ارامنه لیواسگان
33. گورستان ارامنه ماموره
34. گورستان ارامنه وستگان
35. گورستان خدرآباد
36. گورستان سناجان
37. گورستان کردشامی
38. گورستان مورچگان
39. گورستان نقنه
40. مجموعه کهنه ارگ
41. مجموعه خانه حفیظی
42. محوطه غرب حمزه علی
43. مسجد جامع نقنه
44. مسجد حاج شیخ علی
45. مسجد مدنی بروجن

X

1. آرامگاه اقا سید محمد
2. آرامگاه شرف القیس
3. امامزادگان حلیمه و حکیمه خاتون
4. امامزاده بی‌بی هاجر
5. امامزاده سید بهاءالدین محمد
6. بازارچه لحاف دوزان
7. پل الله یاربن
8. پل بارده
9. پل حاج مهدی بن
10. پل خراجی
11. پل هارونی
12. تپه اسدآباد
13. تپه اسکندری و تپه‌های اطراف آن
14. تپه باغ پاچفت
15. تپه جوبرآفتاب
16. تپه خاک پا رستم
17. تپه سلم
18. تپه شهر تازیان
19. تپه شهر کهنه
20. تپه گندیان
21. تپه گورابی و محوطه مجاور
22. تپه مرغملک
23. حمام چم زین
24. حمام شاه حیدر خراجی
25. حمام شمس‌آباد
26. حمام کاکلک
27. حمام گرم دره
28. حمام مرغملک
29. حمام ملارحیم
30. حمام مهدیه
31. حمام و غسالخانه بارده
32. حمام وانان
33. حمام وسطی
34. حمام پرهیزگار
35. حمام نو
36. حمامین درب امامزاده
37. سقاخانه حضرت ابوالفضل
38. خانه آزاده
39. خانه اسد بختیاری
40. قلعه بارده
41. قلعه چالشتر
42. قلعه سورک
43. قلعه هوره
44. قلعه یوسف خان امیر مجاهد
45. قنات بالا قلعه ممکا
46. گورستان ارامنه آزادگان
47. گورستان ارامنه حاجی‌آباد
48. گورستان ارامنه سیرک
49. گورستان ارامنه شرق قلعه ممکا
50. گورستان ارامنه شمال قلعه ممکا
51. گورستان ارامنه گشنیز جان
52. گورستان سرتشنیز
53. مدرسه پرورشگاه شهرکرد
54. مسجد آزادگان
55. مسجد ابوالفضل چم کاکا
56. مسجد ابوالفضل سامان
57. مسجد جاع کاهکش
58. مسجد جامع بارده
59. مسجد جامع چالشتر
60. مسجد جامع سامان
61. مسجد جامع هرچگان
62. مسجد خلجاء هفشجان
63. مسجد سورشجان
64. مسجد وانان
65. مسجد ابو محمد
66. مسجد اتابکان
67. مسجد جامع فرخ شهر
68. مسجد خان
69. مسجد سید آقا بزرگ

X

1. امامزاده خاتون گوشه
2. امامزاده سید سعید چلیچه
3. بردگوری امیرآباد
4. بردگوری بهمن‌آباد
5. بردگوری جونقان
6. بردگوری چری
7. بردگوری کوانک
8. بردگوری کوفی
9. پل جونقان
10. تپه آب سفید
11. تپه بن کن
12. تپه پامدبقی
13. تپه چشمه قلعه
14. تپه چغاپنجعلی
15. تپه چغارکی
16. تپه چغاهست
17. تپه دره عیسی‌آباد
18. تپه سانه گان
19. تپه گورستان عیسی‌آباد
20. تپه هیرگان
21. حمام علیا بابا حیدر
22. حمام کل موسی
23. حمام گوجان
24. دژ پیر غار
25. سنگ‌نوشته پل ده چشمه
26. کتیبه‌های مشروطیت پیر غار
27. گورستان چلیچه
28. گورستان ده چشمه
29. گورستان کران
30. گورستان گوجان
31. گورستان و امامزاده کران
32. محوطه اسدآباد
33. محوطه تنگ بردنجان
34. محوطه چشمه نادعلی
35. محوطه چوبین
36. محوطه حسن زنبری
37. محوطه در اشکفت
38. محوطه دره پهن
39. محوطه دره جنی
40. محوطه سیاه دان
41. محوطه قلعه تک چلیچه
42. محوطه کنار دره آب سفید
43. محوطه گرخان قاسم
44. محوطه گنجگاه
45. محوطه ورآزمون ، عیسی
46. مسجد گوجان

X

1. آسیاب دهنو
2. بردگوری اشکفت منجزی
3. بردگوری الگی پایین
4. بردگوری تبرک
5. بردگوری تپا علیا
6. بردگوری تپاسفلی
7. بردگوری ترکی
8. بردگوری تشنوی
9. بردگوری تلخه دان
10. بردگوری تلورد
11. بردگوری دره بورون
12. بردگوری دزداران
13. بردگوری دزک سفلی
14. بردگوری دورک پایین
15. بردگوری دهناش
16. بردگوری رباط کوه
17. بردگوری طارم
18. بردگوری کوله سرخ
19. بردگوری کوه نازی
20. بردگوری محمودآباد
21. بردگوری مورز
22. بردگوری نازی
23. بردگوری نصیرآباد
24. بردگوریهای کچوز
25. بردگوریهای بیرگان
26. بردگوریهای چال گوری
27. بردگوریهای چری
28. بردگوریهای کچوز
29. پل چلگرد
30. تپه باغ چندار
31. تپه تنگ
32. تپه دهنو
33. تپه قوت قلعه تبرک
34. تپه گرد و سفلی
35. تپه مورشاه
36. تپه میهه
37. تپه و گورستان قاسم‌آباد
38. سنگ‌نوشته تلخه‌دان
39. راه پلکانی و کتیبه خداآفرین
40. گورستان امیرآباد
41. گورستان چشمه اسد
42. گورستان چلگرد
43. گورستان حسین‌آباد
44. گورستان دشت لاله
45. گورستان دهنو سفلی
46. گورستان سوراخ گرگک
47. گورستان قاسم آباد
48. گورستان قلعه مرسه
49. گورستان کوه چشمه اسد
50. گورستان لاخوشک
51. مجموعه بردگوریهای نازی
52. محوطه امیرآباد
53. محوطه تپه تنگ
54. محوطه تپه گل زردی
55. محوطه چشمه اسد
56. محوطه چم سوخته
57. محوطه دشت زری
58. محوطه دگ حاجی محمد
59. محوطه دنگ قربان
60. محوطه دول کاله
61. محوطه رضی‌آباد
62. محوطه زرداب
63. محوطه سوراخ گرگک
64. محوطه گل کوشکک
65. محوطه لاخوشک
66. محوطه ملی گردله
67. محوطه نظرآباد (کوهرنگ)
68. محوطه و گورستان باغ چندار
69. محوطه و گورستان دیمه
70. محوطه و گورستان میهه
71. نقش‌برجسته شیرینو
72. نقش‌برجسته و بردگوری کچوز
73. نقش‌برجسته یه شووه الگی

X

1. امامزاده و گورستان مسن
2. بردگوری سرتنگ مسن
3. بردگوری مسن
4. تپه قلعه رستم
5. تپه قلعه گلی (قلعه افغان)
6. تپه کندر
7. تپه گرد چله گاه
8. تپه قلعه گلی لردگان
9. قلعه چهار طاقی منج
10. کاروانسرای قلعه مدرسه
11. گورستان ارامنه گوشکی
12. گورستان چاهگاه
13. گورستان سینی
14. گورستان و امامزاده بوگر
15. گورستان و امامزاده میل شاه بارز
16. محوطه قبرستان و کاروانسرای پل بریده
17. محوطه دشت‌آباد لردگان