مرکزی

پیشینه تاریخی استان مرکزی
استان مرکزی به عنوان پایتخت صنعتی ایران تقریباً در مرکز ایران قرار دارد. بزرگترین شهر و مرکز استان مرکزی کلان‌شهراراک می‌باشد. در روزگار کهن این شهر عراق نام داشت که در زمان تسلط اعراب بر ایران عراق عجم نامیده می‌شد که شامل بسیاری از استانهای همجوار امروزی می‌شد. این استان دارای مساحتی معادل ۲۹٬۵۳۰ کیلومتر مربع می باشد و مرکز این استان شهر اراک است. مهمترین انواع آب و هوای استان عبارتند از: آب و هوای نیمه بیابانی در مناطقی چون ساوه و زرندیه، آب و هوای معتدل کوهستانی همراه با زمستان سرد و تابستان معتدل، در شهرستان‌هایی مانند اراک، خمین، تفرش و محلات. آب و هوای سرد کوهستانی با زمستانی سرد و برفی و تابستانی خنک در محدوده‌های جغرافیایی شهرستان شازند.
استان مرکزی در منطقه‏ ای واقع شده‌است که در زمانهای قدیم به آن ماد بزرگ، در اوایل دوره اسلامی ایالت جبال و در سده‏های بعد عراق عجم می‏گفتند. نام جبال برای اوّلین بار توسط اعراب به کوهستان‌های مغرب ایران نسبت داده شد. در دوره سلجوقیان، خلفای عباسی لفظ عراق عجم (به معنای عراق غیر عرب) را به مناطق غربی ایران نسبت دادند.
 فرش، قالی و قالیچه صنایع دستی اصلی استان می‌باشند که در گذشته‌ای نه چندان دور صادرات اصلی استان را تشکیل میداده‌اند.علاوه بر آن گیوه که نوعی پاپوش دست‌دوز تولید شده از نخ‌های قالی است، از جمله صنایع دستی در خور توجه این استان است که در سنجان و وفس تولید می‌شود.منبت کاری مردمان سمقاور شهرستان کمیجان شهرت زیادی در ایران واستان دارد و سمقاور قطب منبت کشور به شمار میرود.


آشتیان
اراک
خمین
خنداب
دلیجان
تفرش
ساوه
شازند
محلات
فراهان
کمیجان
X

1. تپه کوزه‌گری
2. آسیاب مزرعه جفتی
3. حسینیه صاحب‌الامر
4. حمام کهنه

X

1. مسجد شیخ ابوالحسن
2. آرامگاه آقا محسن اراکی
3. امامزاده شاهزاده عبدالله و آمنه خاتون
4. برج شیشه و عمارت ارگ قدیم
5. حمام چهارسوق
6. حمام چهارفصل
7. حمام فخرالحاجیه
8. خانه حاج‌آقا محسن اراکی
9. خانه حاج‌حسین خاکباز محسنی
10. خانه حاج‌علی عابدین مشیری
11. خانه دمساز
12. قلعه حاج وکیل
13. کلیسای مسروپ مقدس
14. آرامگاه آقا نورالدین عراقی

X

1. تپه استهلک
2. تپه صفر
3. تپه قلعه رباط آغاج
4. تپه گورستان چغاسیف‌الدین
5. تپه گوریالی
6. تپه میشان
7. سنگ نگاره‌های جوباده
8. سنگ نگاره‌های دره کنده ها
9. سنگ نگاره‌های سرکوبه
10. سنگ نگاره‌های قارادره
11. گورستان دانیان
12. گورستان قلعه محمد قلی
13. محوطه تاریخی ورونه
14. تپه گوشه محمد مالک
15. گورستان رباط علیا
16. کبوترخانه امیرآباد
17. کبوترخانه طنجران
18. کبوترخانه یوجان
19. تپه آشیان
20. تپه انبار
21. تپه بزرگه
22. تپه جین
23. تپه چمنک
24. تپه دابرات
25. تپه دمنی
26. تپه دنه
27. تپه قلعه دور
28. تپه گورستان خارونصرآباد
29. تپه گوریالی
30. قلعه قره سی
31. امامزاده اسماعیل یوجان
32. سد خاکی رضاآباد
33. حمام لکان
34. عمارت امیر مفخم بختیاری
35. عمارت کشاورز صدر
36. گورستان ارامنه لیلیان

X

1. محوطه چلب‌او
2. تپه چزان
3. قشقا تپه

X

1. تپه شاهزاده محمود
2. تپه قلعه سرخ
3. تپه قلعه کوه امام ولی
4. تپه قلعه وسقونقان
5. تپه قلعه وشتگان
6. تپه کیخسرو
7. تپه یون‌آباد
8. سنگ‌نگاره‌های قالهر
9. غار سن ایک
10. قلعه اسماعیلیه کهک
11. قلعه تخت‌کوه
12. قلعه دزدور مزوش
13. قلعه ریزه سینقان
14. قلعه قوقا
15. امامزاده سلیمان راونج
16. آرامگاه خاندان آقا خان محلاتی
17. امامزاده ابوالفضل
18. خانه فاضلین
19. کاروانسرای شاه‌عباسی (کهک)
20. گورستان قدیمی واران
21. محوطه دودهک
22. قلعه شش برجی راونج
23. مسجد جامع بیجگان
24. مسجد جامع راوه

X

1. آب‌انبار بلور
2. حمام محله مشهد
3. حمام گلستان
4. آرامگاه امامزاده مهدی (ابوالعلی)
5. تکیه زاغرم شهر تفرش
6. خانه عباسقلی خان میرپنج
7. خانه میر فخرایی
8. مسجد وقف
9. گنبد بى‏بى تفرش

X

1. آب‌انبار حاج میرزا حسین عاملی
2. دالان حاجی ملک
3. مسجد بازار ساوه
4. مناره مسجد جامع ساوه
5. آب‌انبار سید اسحاق
6. آرامگاه استاد و شاگرد
7. بازار ساوه
8. گنبد چهارسوق
9. آب‌انبار عبدل آباد
10. آرامگاه شاهزاده یحیی
11. آب‌انبار فخار
12. تپه جنوب مسجد جامع ساوه
13. آرامگاه سید بشیر
14. امامزاده سید اسحاق

X

1. تپه باوانه
2. تپه برج آقا
3. تپه جلایر
4. تپه خاکی روستای خسبیجان
5. تپه قلعه ده کوثر
6. تپه گرگ دره کتیران
7. تپه گنک
8. تپه مزرعه خاتون
9. تپه مس (سرسختی)
10. تپه مشهدی شریف
11. تپه نسار (چغا سیاه)
12. تپه چغا گردنه
13. تپه روستای نورآباد
14. تپه قلعه چی زالیان
15. تپه قوش تپه
16. تپه گرگ دره کتیران
17. تپه گور دراز
18. تپه گورستان ضیاءآباد
19. تپه مزرعه خاتون
20. تپه نوعه
21. دو تپه گل زرد
22. تپه حاج یوسف
23. گورستان ارامنه شازند
24. گورستان دارنو
25. حمام ملا باقرعلیا
26. حمام حاج ربیع

X

1. آسیاب‌آبی محلات
2. امامزاده سید عبدالله
3. تکیه آقاخان محلاتی
4. حمام عرش
5. محوطه تاریخی خورهه
6. آتشکده آتشکوه محلات
7. پل تاریخی باقرآباد
8. سد ساسانى نيمور 7 كيلومترى جنوب غربى محلات
9. پل دودهك نزديكى كاروانسراى دودهك
10. امام‏زاده شاهزاده موسى محله پايين محلات
11. قلعه آقاخان محلاتى جنوب شهر محلات
12. قلعه جمشيدى نيمور
13. كاروانسراى جون آباد جنوب غربى محلات
14. كاروانسراى دودهك در مسير جاده دودهك به دهستان خورهه
15. معبد سلوكى خورهه

X

1. تپه زنبور خانه
2. تپه سیلان آقا جان
3. تپه آسیاب خرابه
4. آرامگاه ساریه
5. آتشکده فردقان
6. تپه قلعه خنجین
7. حمام خزینه خنجین

X

1. تپه چینگران
2. تپه خرابه ها
3. تپه سیلان آقا جان
4. تپه شش دانگی
5. تپه کلوان
6. خندق تپه
7. سنگ نگاره‌های کوه سیاه
8. تپه باش قلعه
9. تپه خندق تپه مهدی‌آباد
10. تپه دمیر قیه
11. تپه سرورآباد
12. تپه قاباخ تپه سی کوچک
13. تپه قارقالان
14. تپه گلدیر سکه
15. محوطه قرمز تپه
16. تپه گبرقلعه
17. محوطه گوورقلعه‌سی
18. آرامگاه خاندان دارابی
19. آرامگاه ساریه
20. حمام خنجین
21. قلعه خاندان بهادری
22. تپه کوه سیاه