کردستان

پیشینه تاریخی استان کردستان
استان کردستان با گستردگی ۲۸٬۲۰۳ کیلومتر مربع در غرب ایران قرار دارد. از لحاظ اقلیمی و طبیعی استان کردستان منطقه‌ای کوهستانی می‌باشد که دشت‌های مرتفع و دره‌های پهن نیز در پهنه منطقه گسترده شده‌اند. اقلیم این استان متاثر از توده‌های هوای گرم و مرطوب مدیترانه‌ای است که این توده‌ها موجب بارندگی‌هایی در بهار و ریزش برف در زمستانها شده است.
کردستان متشکل از دو کلمه «کرد» و پسوند «ستان» به معنی مکان می‌باشد. کردستان مکان و سرزمین کردها می‌باشد. کلمه کردستان برای اولین بار بطور رسمی در دوره سلجوقی بکار برده شد و از آن پس ثبت گردید. استان کردستان بخشی از سرزمینی است که به وسیله مادها حکمرانی می شده است. ناحیه استان کردستان)اردلان)در دوره صفویه شامل ۹ شهر عمده بود: سنه، گروس، الکا، زرین کمر، تقامین، خورخوره، جوانرود، اورامان، الکای بانه، قالازالام و پالانگان. دولتمردان مستقل برای قبایل بزرگ منصوب می‌شدند. استان کردستان به علت دارا بودن شرایط مساعد اقلیمی و زیست محیطی، از دوران پیش از تاریخ، به عنوان یکی از استقرارگاه‌های بشری مورد توجه بوده و نتایج حاصل از کاوش‌های علمی باستان‌شناسی در مکان‌های باستانی حاکی از این مطلب است. در کردستان حدود هزار و دویست و سی و چهار اثر باستان شناسایی شده و حدود پانصد اثر از آنها در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.


بانه
بیجار
دهگلان
دیواندره
جم
سروآباد
سنندج
سقز
قروه
کامیاران
مریوان
X

1. تپه بلوط کهنه
2. تپه بزرگ (گردی گوره)
3. تپه داره گوره
4. تپه قلعه آغایی
5. تپه قلعه بزرگ
6. تپه گردی سارک
7. تپه داره گوره
8. تپه قلعه کهنه سیدصارم
9. تپه قلعه نمشیر
10. تپه گردی سارک
11. قلعه اغلی بگ
12. قلعه برویشکانی
13. قلعه دوسینه
14. قلعه سورین
15. قلعه شرگه
16. قلعه قوجیله
17. قلعه کانی ناو
18. محوطه شهر کهنه
19. محوطه گره برده

X

1. بند امیر نظام گروس
2. تپه بان زرد آلمه قلاغ
3. تپه بان قلا
4. تپه حی آقا
5. تپه خوارئاوایی (پائین‌آبادی)
6. تپه خولکو (خاکستر)
7. تپه خولکوان جار
8. تپه خولکوانان قشلاق نوروز
9. تپه خوله کون
10. تپه درک ئاسن حصار سفید
11. تپه درکین گلبلاغ پائین
12. تپه دهبنه
13. تپه دی بر
14. تپه دیوره حسین‌آباد گرگان
15. تپه دیونه
16. تپه زرین‌آباد
17. تپه سه کانی
18. تپه سیه ندری
19. تپه قشلاق آب باریک
20. تپه قلاکون
21. تپه قلاکون غربی
22. تپه قلعه (چنگیز قلعه)
23. تپه قلعه (قلا)
24. تپه قلعه آخکند بالا
25. تپه قلعه حیدر بیگ
26. تپه قلعه دره کبود ویس مرید
27. تپه قلعه روستای بابا کرم
28. تپه قلعه روستای گرچغا
29. تپه قلعه شیخ بشارت
30. تپه کانی پیر احمد
31. تپه کانی عبدالحسین
32. تپه کانی قلعه
33. تپه کماجار
34. تپه کونا روی
35. تپه گور کوبزرگ
36. تپه گورستان احمدآباد
37. تپه و گورستان هاشم سیرلان
38. تپه و محوطه بابا فقیه
39. تپه و محوطه دول شیره
40. تپه‌های دره چمان
41. تپه‌های کهنه خرابه
42. قلعه آخکند پائین
43. قلعه خان باغی
44. مجموعه قلعه‌شمالی‌وجنوبی‌ابراهیم‌آباد
45. محوطه ئاوتال زینل خان
46. محوطه بان کینی
47. محوطه برج سر بریده
48. محوطه پشت باغه گان
49. محوطه تکانلو
50. محوطه حیات غیبی
51. محوطه خوار باخه کان
52. محوطه زنگ بار
53. محوطه قشلاق هواس پیروز
54. محوطه قلاکون شرقی دو سر
55. محوطه قلعه گوری
56. محوطه کانی قل قله
57. محوطه کهنه گجه گنبد
58. محوطه میرک باقر چشمه جانقلی
59. محوطه ناوقلا
60. محوطه و تپه توکمه داش خان باغی
61. محوطه ورئاو (بان چم)
62. محوطه ورتاش گوندک
63. تپه چم بوچک
64. تپه خرمن باشوکی
65. تپه درکین سیرلان
66. تپه شمامه
67. تپه غربی قشلاق
68. تپه کانی چای
69. تپه کانی خان علی
70. تپه هسیل ناوراست
71. محوطه کلنان
72. محوطه کلنان سیرلان
73. محوطه و تپه قشلاق گریه له ناو
74. حمام یاسوکند
75. پل گل قشلاق
76. قلعه قدیمی
77. تپه دارکین اسکندر
78. تپه شهرک
79. تپه قبا سرخ
80. تپه قره میرک
81. تپه قلعه بیژنگه سره قشلاق لو
82. تپه کانی رحمان
83. تپه کانی قاسم
84. تپه کهنه قلعه قجور
85. تپه‌های قیداری
86. محوطه بان دیونه چنگیز قلعه
87. محوطه کانی کم کل شیرکش بالا
88. محوطه کل بچریاک
89. کاشی تپه
90. آرامگاه پیر خضر
91. برج ینگی ارخ بیجار
92. پل صلوات‌آباد
93. قلعه روستای صلوات‌آباد
94. گنبد سنگی اوچ گنبد خان
95. مسجد خسروآباد گروس
96. آرامگاه حاج الله یارخان امیر علاالدین
97. محوطه ترباخ لی
98. تپه امام‌زاده
99. تپه درکین
100. تپه سراب گرگین
101. تپه قلاکون شرقی
102. تپه کانی چرمو (چشمه سفید)
103. تپه گراو برگشاد
104. تپه گنبد پیری
105. محوطه امامزاده خضر
106. قلعه کن شیر کش علیا
107. تپه میر علی اوجاقی
108. تپه و محوطه تپه محمدی
109. محوطه حصار کهنه
110. محوطه قبا سرخ
111. محوطه کاروانسرا قرا طوره
112. محوطه کجو گممد
113. محوطه و تپه پشت قلعه
114. تپه دیوار کهنه - دیوار کن
115. تپه امام تب و لرز قراطوره
116. تپه چغا
117. تپه داری خوری
118. تپه دیه کن
119. تپه روبروی آسیاب (چم زرد)
120. تپه سرایل
121. تپه کهنه‌آبادی
122. منجوق تپه گرگین
123. قلعه تاریخی قمچقای بیجار
124. دژ و قلعه قمچقا (دره شاهان)
125. حسین‌تپه
126. تپه برتاش گله وران
127. تپه سنگ لاله
128. تپه قلعه هوار که کون قم دره
129. برج آجری اشقون بابا
130. تپه و گورستان قلاکن (قلعه کهنه)
131. تپه و گورستان قیصه
132. تپه و گورستان کانی کیسله شبرتو

X

1. محوطه غار تاش
2. محوطه غار بردمیر
3. این شهرستان پر از غارهایی کنده کاری شده و مرتبط با انسان‌های نخستین است.

X

1. تپه آغه جری
2. محوطه سمنگان
3. غار کرفتو
4. تپه ملا
5. تپه قلعه کهنه ابراهیم‌آباد
6. تپه قلعه کهنه گل تپه سفلی
7. تپه قلعه گل تپه علیا
8. تپه کونه گرگ دباخ
9. تپه گوره وان جعفرآباد
10. تپه گوره وان هیجان
11. تپه هواس بیگ
12. تپه ره ش
13. تپه ره ش وزیر
14. تپه زرینه دره سفته
15. تپه شهر سبز زاغه علیا
16. تپه غیبی سور
17. تپه قلعه افراسیاب
18. تپه قلعه بر قلعه
19. تپه قلعه کلهرآباد
20. تپه احمدآباد
21. تپه بان آسیاب
22. تپه بان قلعه قره غیبی
23. تپه بان کلک بهارستان
24. تپه خزانه باقرآباد
25. تپه دوسه کوله
26. تپه ده‌کون باغچله
27. غار کرفتو
28. محوطه اگریجه بابارار

X

1. غار تل
2. سیل بند چم چشمه
3. بند گلو کلات
4. سیل بند کوری
5. قنات پدری
6. برکه تل قلعه

X

1. تپه قلعه بایزید
2. تپه گاول یا لاقه لا
3. قلعه اورامان
4. قلعه جنگل
5. قلعه سلین
6. تپه کولکه ساوه
7. تپه لادگا چشمیدر
8. قلعه دزگیله
9. قلعه گاه نوین
10. هوره‌قلعه
11. محوطه وزنه گوره

X

1. خانه امیر آصفی
2. خانه احمدزاده
3. سردر خانه ساعد السلطان
4. سردر عمارت بابان
5. سردر فهیم
6. خانه امین الاسلام
7. قلعه سنه‌دژ
8. مسجد قوله
9. مسجد ملا احمد قیامتی
10. مسجد و آرامگاه پیر عمر
11. امامزاده طاقه گوره
12. تکیه عبدالله بیگ
13. حسینیه (منزل) امجد
14. حمام خان، سنندج
15. خانقاه شیخ عارف
16. خانه آزموده اردلان
17. خانه آصف وزیری
18. خانه آیت‌الله محمد مردوخ
19. خانه جواهری
20. خانه حبیبی
21. خانه خورشید لقا خانم سنندج
22. خانه دکترموسی
23. خانه رحیم زاده سنندج
24. خانه سعادتمند و پیر مرادی
25. خانه غیاثی سنندج
26. خانه نانوا باشی
27. سردر اشرف
28. عمارت ملا لطف‌الله سنندجی
29. گورستان شرف الملک
30. مسجد بابای نقشبند
31. مسجد سیدابراهیم
32. مسجد شیخ محمد باقر
33. مسجد میرزا فرج الله وزیر
34. مسجد و آرامگاه هاجر خاتون

X

1. تپه بیگ اویسی
2. تپه پیرمحمد (مقبره)
3. تپه ده‌کهن
4. تپه ده‌کهنه و قبرستان تاریخی
5. تپه قلعه پولاد بگ
6. تپه قلعه حاج محمد رسول
7. تپه قلعه خیدر
8. تپه قلعه و ده کهنه گلی
9. تپه قورخ
10. تپه کانی ره شکه
11. تپه و گورستان آرداش
12. چال پا سوخته
13. قلعه بالا و پایین
14. قلعه کهنه کمنتو
15. گورستان ابوالمومن
16. گورستان اسلامی
17. گورستان ده کهنه صالح بیگ
18. گورستان کلک و امان کی
19. گورستان گرده سور
20. محوطه شاه نشین
21. محوطه قلعه (قره ناو)
22. محوطه قوچاق
23. محوطه کویره کانی قباغلو
24. تپه باخچله
25. تپه تیکمه آش
26. تپه شیودول دریژ
27. تپه عینه بگ
28. تپه قلعه اسلام‌آباد
29. تپه قهوه خانه ملقرنی
30. تپه کیسه لان (چشمه لاکپشتان)
31. تپه گورستان میتو
32. قلعه قیلسون
33. گوردخمه و گورستان قلعه گاه
34. گورستان بدرآباد
35. تپه قلعه هیجانان
36. محوطه طاهر بوغه
37. مسجد ترجان
38. مسجد تمبر بیگ
39. تپه آش (آسیاب) خاک و خول
40. تپه زیویه (گنکه سوراخ)
41. تپه شیخل تاریک
42. تپه صوفی حاجی
43. تپه طلا
44. تپه غرب روستای چی‌چی‌خوار
45. تپه قپلانتو
46. تپه قلعه
47. تپه قلعه پشت روستای خوشقشلاق
48. تپه قلعه چوملو
49. تپه قلعه صاحب
50. تپه قلعه کهنه ده آبدره
51. تپه کانی سپی
52. تپه مزیوره
53. تپه هل مله جار
54. تپه‌های باستانی زیویه
55. قلعه باخچله
56. گورستان تاریخی کهنه قلعه
57. گورستان قدیم قهرآباد
58. گورستان کرویان
59. محوطه برد دهو
60. محوطه ده کهنه قاضی خان
61. محوطه ساری بابا
62. محوطه کلکه جار
63. محوطه لای باخ
64. محوطه هانه خاتونان
65. محوطه یال عجم‌ها
66. تپه گاقران
67. محوطه سنگ بند
68. تپه چی چی خوار
69. تپه زیویه پیر یونس
70. تپه کانی زرین
71. تپه کانی سهراب
72. تپه کلک آبی قیلسون
73. گورستان تاریخی بر قلعه قلعه آخکند

X

1. ایروان‌تپه
2. تپه اسفندآباد
3. تپه برتب
4. تپه پیروزآباد
5. تپه حرام قایه
6. تپه خیرویس
7. تپه دوپا خسرو
8. تپه ده‌کهنه میمنت آباد
9. تپه دینار وینسار
10. تپه سراب خضرزنده
11. تپه سفید حصار
12. تپه سه تپان
13. تپه شهاب الدین
14. تپه شیدا یلغوز آغاج
15. تپه عین علی قلعه فولاد
16. تپه قصلان
17. تپه قلعه سی
18. تپه قلعه قزلر ایوانی
19. تپه قلعه کهنه (قلا کون)
20. تپه قلعه کهنه (قه لاکون)
21. تپه قلعه گبرها
22. تپه قوچی
23. تپه کانی چه رمو
24. تپه کنار روستا
25. تپه لفطالی
26. تپه محمدشهری
27. محوطه دره آسیاب (قلعه خانم)
28. محوطه کاظم‌آباد
29. میره تپه
30. گور تپه و تپه جنوب گور تپه
31. قلعه زیرزمینی شکوه‌آباد
32. قلعه گاه (آثار باستانی)
33. سنجان تپه
34. روان تپه وینسار
35. چوغان تپه شرقی
36. تپه محمود میمنت‌آباد
37. تپه و قلعه راه چیلک
38. تپه وزیرآباد
39. تپه یوخاری قلعه
40. تپه بایم (بادام)
41. تپه پایین
42. تپه خان احمد خان
43. تپه قه مه چه رمو
44. تپه کانی تپ
45. تپه کانی چایله
46. تپه کهریز
47. محوطه پشت روستا
48. تپه قلعه قلقله
49. تپه قلعه لان
50. تپه شاهجوب
51. تپه کرونان
52. حمام قصلان
53. پل فرهادآباد
54. امامزاده شیدای نازار
55. آرامگاه بابا گرگر
56. تپه گورستان گبرها
57. تپه تپ بکرآباد
58. تپه چیچک قوچاق
59. تپه کانی با
60. تپه لرچینی
61. تپه ناصرآباد
62. غار و تپه کمره
63. تپه قوت
64. محوطه ده کهنه چیلک
65. محوطه کند و امامزاده قاسم
66. تپه و گورستان شاه

X

1. تپه (ب) ناوتپان
2. تپه ب الک
3. تپه خراته
4. تپه خرامانه
5. تپه سوره تو
6. محوطه طیانه
7. محوطه دار برو (درخت بلوط)
8. تپه سی کرگان
9. تپه گازرخانی
10. تپه قلعه گاه (موچش)
11. پل شیروانه
12. تپه (د) کرگان
13. تپه آ الک
14. تپه الله ویس
15. تپه پهلوان
16. تپه تقتقان
17. تپه چاله زر
18. تپه خوارزمی
19. تپه شاه‌قلی
20. تپه عالیه و والیه محمد حسن خان
21. تپه قلعه بزوش
22. محوطه خال گرچین
23. محوطه کاودانه
24. سنگ‌نبشته اورامان
25. تپه قلعه کشور خان
26. تپه کودکان
27. تپه مارانه
28. تپه (ب) ماراب
29. تپه سیله
30. تپه گینو
31. قلعه پالنگان
32. محوطه کلوک خان

X

1. محوطه کچک گاور
2. تپه حمه مرادنی
3. تپه خوارس
4. پل گاران (کردلان)
5. قلعه ننه
6. تپه دایران
7. تپه میولی
8. محوطه دولاش قانع نی
9. محوطه کولیتان عصرآباد
10. تپه برده بیله
11. تپه چخماق آوای بالک
12. تپه ژیژوان گوزه کوره
13. تپه عبه فتول
14. تپه کانی زرده
15. تپه گرده که عبه صوفی
16. غار ریواس سیا ناو (غار)
17. تپه می‌رویس بالک
18. گورستان بالک
19. تپه دولاش نی
20. تپه قلعه گبری گرد
21. تپه گوان نی
22. تپه وله گاور کانی سانان
23. گورستان پیله
24. گورستان زرد ویان دره تفی
25. گورستان سه راه دولاش نی
26. گورستان قلای نولو
27. گورستان کانی الله کرم پیران کن
28. محوطه و گورستان چم سردره
29. محوطه و گورستان کانی ژی ژوان
30. گورستان کله یونجه
31. گورستان نزدیک بهشت مصطفی
32. تپه ده‌کهنه ناول
33. قلعه گلان
34. تپه آش جو
35. تپه تخت گوره
36. تپه ده‌کهنه باغ رحیم
37. خانه قوام الدوله (وثوق)
38. تپه جنوب پیله
39. تپه هان الیاس